Ana Sayfa / Manşet / Hakikat Sonrası Toplumlarda Yankı Fanusu Etkisi ve Kutuplaşma -5

Hakikat Sonrası Toplumlarda Yankı Fanusu Etkisi ve Kutuplaşma -5

Yankı Fanusu Sonrası

Algılar ve Gerçek Kitabımda (2019) (…) Bir anlamda insanlık tarihi, gerçeği özgür usuyla araştıran ve yaşamın gerçekler üzerine kurulmasını isteyenlerle, gerçeklerle yüzleşmek istemeyenler arasında geçen çatışmanın ve savaşların tarihidir.”

Zincirlerini kırmış aydınlar, çalışmalarının sonucunda, bilimselliği benimseyerek, tüm dünyada özgürlük, eşitlik ve kardeşliğin gerçekleşeceği laik, hümanist ve bilimsel tutumlu bir dünya insanlığının kurulması için çalışır. Her aydının amacı, sarsılmaz bir kararlılıkla böyle bir evrensel gerçekliğe katılmak ve katkıda bulunmak olmalıdır. Özgür aydın bilir ki “gerçek” yalnızca olmuş bitmiş bir olgu değildir. Gerçek, olan, olmakta olan ve oluşturulacak olan bir süreçtir. Bu nedenle, var olan gerçeklerden yola çıkarak, gerçekleştirilmesi gerekenlere ulaşmanın araştırılması, us, bilimsel bilgi ve bilgeliğin ışığında, dayanışmanın gücüyle, güzel bir yaşamın kurulması sorumluluk ve görevi herkesten önce aydınların işi olduğudur (s.164)

O zaman sosyal medyadaki resimlere ve okuduğumuz her şeye hemen inanmamalıyız. Gerçekliğini sorgulayıp en azından basit birkaç yöntemle farklı kaynaklardan doğru olup olmadığını kontrol etmeliyiz. İddianın kaynağı ne denli güvenilir? Başka kaynaklarca doğrulanmış mı? Bu iddianın aksini kanıtlamaya çalışan oldu mu? Yalnızca bu iddiayı destekleyici kanıtlar mı araştırıldı? Kanıtların büyük kısmı, iddia sahibinin vardığı sonucu mu yoksa bir başka sonucu mu gösteriyor?

Sahte/yalan haberlerin bir parçası olursak siyasetçilerin içinden bir lider çıkar. Sokak dili ve davranışı kullanarak, kendi görüşlerini sokaktaki kişinin görüşü gibi vererek, uygulamalarını, sokaktaki adamın “sağduyusu” tarafından destekletir.

Yapacağı propagandalarının amacı kitleleri sorgusuz inandırarak, harekete geçmesini sağlamak için, fikrini anlatırken kara propaganda diliyle kutuplaşma yaratır. Olayları, insanları ve fikirleri siyah-beyaz uçlar da anlatabilir. Bu tip liderlerin dilinde gri renk yoktur, halkın özgürce seçimini engelleyip korkularını, endişelerini pompalayarak sağlıklı karar vermesini engellemek ister ve halkı bir tarafı seçmeye zorlar. Halktan “ya hep ya hiç” şeklinde bir seçim yapmasını isteyerek kara propagandasını yapar. Dost ve düşman yaratır. Halkın seçimini dosttan yana yapmasını ister. Halkı seçim yapmaya zorlayarak, kendisinden yana olmayanların düşmandan yana olduğu bir sonucunu halka dayatır.

Hele Bonapartist tipi liderlerin, kendi katı, esnemez ideolojisine uymayanları yok etmekte hiç acıması yoktur. Gerilim yaratarak, gerilimden beslenip şiddet uygulayarak varlığını devam ettirir. Muhalefete ve halka şiddet uygulamasına rahatlıkla “- burası hukuk devleti yaptıklarımız yasalar çerçevesinde söyler.”Ancak halk veya bireyin muhalefetini ve protesto gösterilerini kanuna karşı gelmek, yaptıkları da terör eylemi sayar. Lider, düşüncelerinin ve uygulamalarının itiraz edileceğini kesin olarak bilindiği durum varsa ki vardır yani olacaktır. O zaman bu planın uygulayıcılarını eylemli olarak hayata geçirmelerine fırsat vermeden onları provoke edip hazırlıksız halde, suçlu konumuna düşürüp daha kolay “ezip geçmeyi” tercih eder. Ya bizim attığımız adımları herkes sessizce kabul eder ya da itiraz edecek olan olursa biz onları ezer geçeriz.Düşüncesiyle Lider hiçbir kanıt göstermeden, “kendi fikrinin büyük çoğunluk tarafından benimsendiğini” herkesin benzer düşüncede olduğunu” iddia eder. Ve halkı buna benzer bir seçim yapmaya iter. Halkın içindeki R-Kompleks ve “sürü psikolojisine” hitap ederek gerçeği bilenleri de etki altına aldığı herkes gibi düşünmesini ister. Böylece, fikirlerin tartışılmadan kabul edilmesini sağlar, bu tip lider çok iyi bilir ki halk, karşıt görüşleri okumaz, düşünmez, tartışmaz. Halk, geçmişe veya geleceğe değil, sadece o ana bakar. Halk, olayların küresel ilişkisine değil sadece yakın çevrelerine bakar.

Toplum içinde düşmanlık yaratarak, kara propagandasıyla halka zarar verir. Lider siyah/beyaz bir kutuplaşma yaratarak, halkın “düşmana” karşı bir seçim yapmasını ister. Arka arkaya yaptığı konuşmalarla seçmenleri hipnotize eder, onları öfkesiyle coşturur ve yapabilecekleri şeylerin düşünü kurmalarını sağlar. Bireyleri ve halkı korkuyla susturduğu için, kendi tarafına çekmiş olduğunu zanneder. Sonra iktidar sarhoşluğu içinde, öylesine bir güç zehirlenmesi yaşar. Fakat halkın büyük bir kısmı, o liderin politikaları ile bir yıkım dönemine neden olacak bir rotaya girdiklerini fark edemediği gibi, liderin haklı olduğunu düşünür, lideri de kendini eleştirenlerle dalga geçer. Kendisi gibi düşünmeyeni vatan haini, terörist, darbeci ilan eder. Farklı sesten, muhalif düşünceden, eleştirel düşünceden ve özgür akıldan nefret eder. Lider böyle olunca, mahkemeler de lidere ayak uydurur ve lidere biat eden tek sesli bir toplum oluşmasına katkı sağlar. Lider anayasayı çiğner. Tarafsızlığını ayaklar altına alır ve güçler ayrılığını katleder, özgürlüğü hiçe sayar ama umurunda bile olmaz.

Bunlar olur mu? Olur. O zaman, tüm bunların bir süjesi ve yalan haberlerin bir parçası olmamak, sürekli eleştiren ve sorgulayan zihin yapısına sahip olmaktan geçiyor. Düşüncenin her korkudan azat olduğu özgür ve demokratik bir toplumu, ancak ideolojilerin prangalarından kurtulmuş ve aklı özgürleşmiş bireylerin oluşturacağını unutmayalım ve sözlerimizi Tagore’nin şu meşhur sözleriyle bitirelim:

“Düşüncenin her korkudan âzâd olduğu bir ülke,

Bir ülke ki insanları dimdik,

Dünya duvarlarla bölünmemiş,

Kelimeler gönlün derinliklerinden fışkırır,

Emek kemale uzatır kollarını,

Aklın ırmağı alışkanlıkların karanlık çölünde kuruyup gitmemiş,

Ne olurdu Tanrım! Benim yurdum da böyle bir ülke olsa!”

 

Kaynaklar

  • Akbaş M. Karar Gazetesi Kadir Yankı Fanusunu Kıralım mı 10.12.2018
  • Andrew Guess Çeviri: Beril Bulat. Araştırma: Andrew Guess, Brendan Nyhan, Benjamin Lyons, Jason Reifler.
  • Ansiklopedi Britannica https://www.britannica.com/biography/John-Herschel
  • BBC News Türkçe 24 Ocak 2018 https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-42808373
  • Bütün Dünya Dergisi 2019 Ağustos
  • Dostoyevski,(2006), Suç ve Ceza, İş bankası kültür, İstanbul
  • Fromm E.(1987) İtaatsizlik Üzerine Denemeler, Çeviri Ayşe Sayın, Yaparak, İstanbul.
  • Horney K.(2011) Okuma günlükleri: çağımızın nevrotik kişiliği
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Great_Moon_Hoax
  • https://www.1843magazine.com/technology/rewind/the-true-history-of-fake-news
  • İnternette doğru ve yanlış haberlerin yayılması Science 9 Mart 2018 Soroush Vosoughi, Deb Roy, Sinan Aral, https://science.sciencemag.org/content/359/6380/1146
  • Keynes Ralph (2017) Hakikat sonrası çağ, Çeviren Deniz Özçetin Delidolu
  • Kocabay N, Akdeniz Ş.(2018) İletişim Dergisi Doğruluk Kontrol Merkezi” ve “Yalan Haber” Kavramlarına İlişkin İçeriklerin Medyada Yansımasının Araştırılması
  • Konda medya raporu Televizyonla Değişen Algılar, Sosyal Medyanın Yükselişi ve 10 Yıllık Medya Serüvenimiz, 2008 – 2018, Kasım 2019 http://konda.com.tr/wp-content/uploads/2019/12/KONDA_MedyaRaporu_HT2018.pdf
  • Science Cilt 348, Sayı 6239, sayfa 1130-1132, https://science.sciencemag.org/content/348/6239/1130
  • Sevinç M. N.(2019) Algılar ve Gerçek, kafe kültür
  • Soydan M. Yankı Odaları, Filtre Balonları ve Düşünce Ekosistemleri https://medium.com/@mrsoydan90/yank%C4%B1-odalar%C4%B1-filtre-balonlar%C4%B1-ve-d%C3%BC%C5%9F%C3%BCnce-ekosistemleri-a3556a99297e
  • Türkali V. Akıllarda yer eden 10 unutulmaz cümlesiyle Birgün 29.08.2016 https://www.birgun.net/haber/akillarda-yer-eden-10-unutulmaz-cumlesiyle-vedat-turkali-126083
  • Wiley online Library American Journal of Political Science James N. Druckman, Matthew S. Levendusky, Audrey Mc Lain 08.08.2017, https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/ajps.12325
  • e-mail: m.nesim.sevinc@gmail.com

 

 

PAYLAŞIN
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Hakkında admin

Tekrar kontrol edin

İstanbul Tabip Odası: En az iki hafta tam kapanma şart!

Hükümetin koronavirüsle mücadele kapsamında aldığı son tedbirleri ‘yarım tedbir’ diye nitelendirerek, bunları yeterli bulmayan İstanbul ...

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir