Ana Sayfa / Manşet / Hakikat Sonrası Toplumlarda Yankı Fanusu Etkisi ve Kutuplaşma – 2

Hakikat Sonrası Toplumlarda Yankı Fanusu Etkisi ve Kutuplaşma – 2

 

Sahte/Yalan Haber ve Doğruluk Kontrol Merkezleri

İnternetin, özellikle sosyal ağlarla birlikte enformasyon dolaşımının hız kazanması, iletişim hızın artması. Fotoğraf ve video çekebilen akıllı telefona sahip olan sosyal ağ kullanıcılarının, ürettikleri haber içeriklerindeki artış ve zaman zaman “habercilik” yaparak, gerçek olmayan haberlerin dolaşıma sokulması. Haber alıcılarının da metnin doğruluğuna ilişkin bir bilgi olmamasına rağmen, resimlerin ve başlıkların yarattığı duygusal çağrışımlardan oldukça etkilenmesi, sahte/yalan haberin artmasına neden olmakla birlikte “haberin”[1] doğruluğu veya yanlışlığının araştırılmasını zorlaştırması, sahte/yalan haber sorununu ortaya çıkardı. Ayrıca ülkede ve dünyada güncel olan olaylarla ilgili olarak basında da sahte/yalan haberlerin artışı görülmektedir.

Bu arada, tarihten ilginç bir sahte/yalan haber örneği vereyim.

1835 yılında İngiliz gökbilimci John Herschel’in teleskopu ile gözlemlediği Ay’da yaşayan dev adamlar ve safir tapınakları sahte/yalan haberi, New York The Sun gazetesinde gazete editörü Richard Adams Locke tarafından gazetesinde yazı dizisi halinde yayınlayarak, gazetesini en çok satan[2] gazete haline getirdiği sırada. Herschel, babasının astronomi alanındaki

[1] Yayın ve iletişim organlarıyla kamuya iletilen her türlü bilgi

[2] Gazetenin tirajı, 8.000’den 19.000’e çıktı.

İngiltere’de görünmeyen gökyüzünü çalışmalarını tamamlamak ve araştırmak için Güney Yarımküre’de yani Güney Afrika’da orijinal astronomik gözlemler yapıyordu. Ancak o dönemin koşullarında kendisinin hakkındaki bu sahte/yalan haberi okuma ve yalanlama şansı ancak aylar sonra oldu.[1]

Katolik Kilisesi lideri Papa Francesco, “ilk sahte haber yaratıcısının Havva’yı yasak ağacın meyvesini yemeye ikna eden yılan olduğunu” ifade ederek kavramın başlangıcına teolojik bir yorum getirmiştir. (Papa, 2018)

Yapılan bir araştırmaya göre sosyal medya kullanıcılarının yalan haberleri paylaşma ihtimali %70 daha fazladır ve yalan haber gerçek haberden 6 kat daha hızlı yayılmaktadır (Vosoughi, Roy, Aral, 2018).

Yalan/yanlış, bilgilerle oluşturulan sahte/yalan haberin yayılış hızının internet ve sosyal ağlarla birlikte artış göstermesi ve bugün ki medyanın yapısal sorunlarının dışında, özellikle siyasal alanda ortaya çıkan yeni eğilimler de siyasetçilerin söylemlerinin kurumsal medyada sunulan haber ve bilgilerin şüpheli olması. Haberlerdeki gerçeklik sorunlarını ve günümüz siyasetini nitelemek sahte/yalan haberin önüne geçmek için kullanılan hakikat sonrası kavramını ve yalan haber, sahte haber, doğruluk kontrolü, doğruluk kontrol merkezleri gibi kavramlar ön plana çıkıp tartışılmaya başlatmıştır.

Doğruluk kontrol merkezleri (fact-check/checking) kamuoyunda ilgi gören şüpheli haberlerin doğru olup olmadığını, belirlemiş oldukları bir yöntemi izleyerek farklı kaynaklardan bilgileri karşılaştırarak doğru bilgiye ulaşmayı ve kamuoyuyla bunu paylaşmayı amaçlamaktadırlar. Ayrıca bu merkezler, haber kaynaklarının verdiği bilgileri, siyasetçilerin konuşmalarını, kamuoyuna yapılan açıklamaların da doğruluğunu ölçümlemektedirler.

[1] Sahte haberlerin gerçek tarihi Tom Standage The Economist 1843 magazin Haziran/Temmuz 2017https://www.1843magazine.com/technology/rewind/the-true-history-of-fake-news

“Doğruluk kontrol merkezlerinin dünyadaki gelişimine bakıldığında sayılarının gün geçtikçe artış gösterdiği görülmektedir. 2014 yılında 44 girişimin olduğu doğruluk kontrolü merkezleri 2018 yılında 149’a yükselmiştir.” (Stencel, Griffin, 2018). Dünyada AP, AFP, Reuters, BBC gibi pek çok büyük haber organizasyonu kendi kurumsal yapıları içinde doğruluk kontrol merkezleri oluşturmuşlardır.

 

Oxford Üniversitesi Reuters Enstitüsü tarafından hazırlanan rapora göre %49 oranıyla Türkiye en fazla yalan haberle karşılaşılan ülke olarak belirlenmiştir. (Newman vd. 2018) “Hakikat sonrası” (post-truth) kavramının 2016 yılının kelimesi seçilmesinden sonra Türkiye medyasının bu konuya olan ilgisizliğini gördük. (Bakınız Tablo)

Gazetecilik pratiği olarak görülebilecek olan bu merkezlerin sayıları dünyada gün geçtikçe artış göstermektedir. O zaman Biz Türkiye’nin doğruluk kontrol merkezlerine[1] ihtiyacı vardır diyebiliriz.

“Ana akım medyanın içinde bulunduğu güven krizini aşmasının yollarından biri günümüzdeki yalan/sahte haber ve doğruluk kontrolü tartışmalarını kendi lehine çevirerek bunu güven yenilemek için bir fırsata dönüştürmesi gerekmektedir. Kitle medyası yalan/sahte haber ve doğruluk kontrol merkezlerine ilişkin tartışmaları siyasi polemikler ve internet tröstleri olan şirketlerin girişimleri ile çerçevelemiştir.” (Şener, 2018, s. 372)

Clay Johnson’a göre, “Bir kez bir şeye inanmaya başlayan insan, bu inancı doğrulayacak bilgileri bilinçsiz bir biçimde ve genellikle de doğruluğunu sorgulama ihtiyacı duymadan aramaya koyulur.”[2] Öyle ki birey kendi düşüncesinden ve inançlarından farklı gerçeklere ulaşabilse bile, bu bilgiler önceden inandığı yanlışların daha da güçlenmesini sağlar. Birey sadece duymak istediği şeylerin söylenmesine izin vererek gerçeklikten daha da uzaklaşır. Ayrıca bireyin yanlış kararlar vermesine ve yanlış tercihlerde bulunmasına neden olur. Bu durum, insanlar arasında farklı grupların oluşmasına, herkes mensup olduğu topluluğunun ya da grubun “kabullendiği gerçekliğe” değer vermesine yol açar. Aşağıda açıklamaya çalışacağım “yankı fanusu” olarak ifade ettiğimiz kavram tam olarak bu noktada devreye girmektedir.

Devamı var…

 

[1] Yeter sayıda olmamakla birlikte Türkiye’de de ciddi anlamda faaliyet gösteren doğruluk kontrol merkezleri bulunmaktadır. Doğruluk kontrolü yapan oluşumları şöyle sıralayabilmek mümkündür: Teyit.org, Doğruluk Payı, Malumatfuruş, Fact-checking Turkey. Bu oluşumlar birbirlerinden farklı doğrulama konuları üzerine eğilmişlerdir. Teyit.org özellikle sosyal medyada yaygınlaşan şüpheli haberler üzerine yoğunlaşmaktadır. Doğruluk Payı, siyasetçilerin konuşmalarını doğrulukları açısından analiz etmektedir. Malumatfuruş, köşe yazarlarının üretmiş oldukları içerikleri doğruluklarını araştırmaktadır. Fact checking Turkey ise küresel medyada yer alan haberleri izleyerek Türkiye aleyhine yer alan haberler için düzeltmeler yapmaktadır.

[2] ABD’de, önde gelen ulusal kampanyalarda rol oynayan eski bir demokratik teknoloji uzmanı teknoloji yazarı Clay Johnson.

PAYLAŞIN
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Hakkında admin

Tekrar kontrol edin

Ambulansa saldırdılar

Bingöl’de bir mezrada attan düşen genç için gönderilen ambulansa yaralı yakınları saldırdı. Camları kırılan ambulansla ...

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir